آموزش محافظت از داده‌های شخصی در اینترنت؛ راهنمای عارف محمودپور برای حریم خصوصی امن‌تر

هر روز در اینترنت ردپا می‌گذارید؛ سایتی که باز می‌کنید، چیزی که جست‌وجو می‌کنید، عکسی که منتشر می‌کنید، فرمی که پر می‌کنید. هر کدام از این ردپاها یک داده شخصی است و کنار هم، تصویری کامل از شما می‌سازند: کجا زندگی می‌کنید، چه دوست دارید، چه می‌خرید و با چه کسی در تماس‌اید. این داده‌ها برای شرکت‌ها ارزشمندند و برای افراد سودجو هم همین‌طور. خبر خوب این است که محافظت از داده‌های شخصی، کار سختی نیست؛ چند عادت ساده و چند تنظیم درست، بیشتر خطرها را از شما دور می‌کند. عارف محمودپور در این راهنما نشان می‌دهد که چطور حریم خصوصی خود را در اینترنت امن‌تر کنید.

داده شخصی یعنی چه؟

داده شخصی هر اطلاعاتی است که به‌تنهایی یا در کنار اطلاعات دیگر، شما را شناسایی کند؛ نام، شماره موبایل، ایمیل، آدرس خانه، عکس، موقعیت مکانی و حتی عادت‌های مرور شما. بعضی داده‌ها آشکارند؛ مثل شماره موبایل که خودتان در فرمی وارد کرده‌اید. بعضی دیگر پنهان‌اند؛ مثل آدرس آی‌پی یا سابقه جست‌وجوی شما که بدون اینکه متوجه شوید، ثبت می‌شود. نکته مهم این است که داده‌های به‌ظاهر بی‌اهمیت هم کنار هم خطرناک می‌شوند؛ مثلاً دانستن شهر شما به‌تنهایی مشکلی نیست، اما شهر به‌علاوه محل کار و ساعت حضور شما در خانه، تصویر خطرناکی می‌سازد. پس محافظت از داده شخصی فقط به معنای پنهان کردن شماره موبایل نیست؛ به معنای کنترل کلیِ چیزی است که درباره شما منتشر می‌شود.

چرا داده‌های شما ارزشمندند؟

داده‌های شخصی به سه دلیل ارزش دارند. دلیل اول تبلیغات است؛ شرکت‌ها با دانستن علاقه‌ها و عادت‌های شما، تبلیغ دقیق‌تری نشان می‌دهند و برای همین داده حاضرند پول بدهند. دلیل دوم، کلاهبرداری است؛ کسی که نام، شماره و ایمیل شما را داشته باشد، می‌تواند پیام‌های فریبنده‌ای بفرستد که به‌طرز عجیبی واقعی به نظر می‌رسند. دلیل سوم، سرقت هویت است؛ با داده‌های کافی، کسی می‌تواند به نام شما حساب بسازد، خرید کند یا به حساب‌های شما دسترسی پیدا کند. این خطرها دور نیستند؛ هر روز هزاران نفر با پیام جعلی یا تماس فریبنده روبه‌رو می‌شوند. خبر خوب این است که بیشتر این حمله‌ها به داده‌ای نیاز دارند که خودتان منتشر کرده‌اید؛ پس کنترل انتشار، یعنی کنترل بیشتر خطر.

رمز عبور قوی، نخستین دیوار دفاعی

رمز عبور قوی، ساده‌ترین و مهم‌ترین قدم است. رمز خوب حداقل دوازده کاراکتر دارد و ترکیبی از حروف بزرگ و کوچک، عدد و نشانه است؛ چیزی مثل جمله‌ای که فقط خودتان می‌دانید، با چند عدد و نشانه. تاریخ تولد، نام فرزند یا شماره موبایل، رمز نیستند؛ چون اولین حدس هر کسی‌اند. برای هر حساب یک رمز جدا استفاده کنید؛ اگر یک رمز برای همه حساب‌ها باشد، لو رفتن یکی یعنی لو رفتن همه. برای اینکه رمزهای زیاد را فراموش نکنید، از یک مدیر رمز عبور استفاده کنید؛ برنامه‌ای که همه رمزها را به‌صورت رمزنگاری‌شده نگه می‌دارد و شما فقط یک رمز اصلی را به خاطر می‌سپارید. رمزها را در مرورگرهای مشترک یا فایل متنی ذخیره نکنید و رمز عبور را هرگز در پیام یا ایمیل برای کسی نفرستید؛ هیچ سازمان معتبری رمز شما را از شما نمی‌خواهد.

احراز هویت دو مرحله‌ای

حتی قوی‌ترین رمز هم ممکن است لو برود؛ به همین دلیل لایه دوم لازم است. احراز هویت دو مرحله‌ای یعنی برای ورود، علاوه بر رمز، یک کد هم لازم است؛ کدی که به گوشی شما می‌رسد یا در برنامه احراز هویت ساخته می‌شود. با این لایه، حتی اگر کسی رمز شما را بداند، بدون گوشی شما نمی‌تواند وارد حساب شود. این ویژگی را برای مهم‌ترین حساب‌ها، یعنی ایمیل، بانک و شبکه‌های اجتماعی، حتماً فعال کنید. بهترین روش، برنامه احراز هویت است، چون کد پیامکی در بعضی حمله‌ها قابل سرقت است. کدهای پشتیبان را هم در جایی امن و آفلاین نگه دارید تا اگر گوشی‌تان را گم کردید، به حساب‌تان دسترسی داشته باشید. فعال کردن این ویژگی فقط چند دقیقه طول می‌کشد، اما امنیت حساب شما را چند برابر می‌کند.

تنظیمات حریم خصوصی در شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی بزرگ‌ترین منبع انتشار داده شخصی‌اند. اول، تنظیمات حریم خصوصی هر شبکه را باز کنید و بررسی کنید چه کسی پست‌های شما را می‌بیند؛ برای بیشتر کاربران، گزینه «فقط دوستان» انتخاب بهتری از «عمومی» است. دوم، دسترسی برنامه‌ها را مرور کنید؛ بسیاری از برنامه‌ها و بازی‌ها به مخاطبان، عکس‌ها یا موقعیت شما دسترسی دارند، در حالی که به آن‌ها نیازی ندارند. سوم، موقعیت مکانی عکس‌ها را خاموش کنید؛ عکس‌هایی که موقعیت دارند، آدرس دقیق شما را لو می‌دهند. چهارم، پیش از انتشار هر پست از خود بپرسید: «آیا راضی‌ام که یک غریبه این را بداند؟» اگر جواب نه است، منتشر نکنید. این چهار کار ساده، حجم داده‌ای را که درباره شما در دسترس است، به‌طور چشمگیری کم می‌کند.

عادت‌های روزانه برای امنیت بیشتر

امنیت فقط تنظیمات نیست؛ عادت است. پیش از وارد کردن اطلاعات در یک سایت، آدرس آن را بررسی کنید؛ سایت‌های جعلی شبیه سایت‌های واقعی‌اند، اما آدرس‌شان کمی تفاوت دارد. روی لینک‌های ناشناس در پیام و ایمیل کلیک نکنید؛ به‌جای آن، آدرس سایت را خودتان در مرورگر بنویسید. نرم‌افزارها و سیستم‌عامل را به‌روز نگه دارید؛ به‌روزرسانی‌ها معمولاً حفره‌های امنیتی را می‌بندند. از وای‌فای عمومی برای کارهای حساس مثل بانکداری استفاده نکنید، یا اگر مجبورید، از شبکه خصوصی مجازی معتبر استفاده کنید. و در نهایت، هر چند ماه یک بار حساب‌های قدیمی‌ای را که دیگر استفاده نمی‌کنید، حذف کنید؛ هر حساب فراموش‌شده، یک درِ باز است. این عادت‌ها هزینه‌ای ندارند، اما اثرشان در طول زمان بسیار بزرگ است.

جمع‌بندی

محافظت از داده‌های شخصی در اینترنت سه ستون دارد: رمز عبور قوی و یکتا، احراز هویت دو مرحله‌ای برای حساب‌های مهم و کنترل تنظیمات حریم خصوصی و عادت‌های روزانه. هیچ‌کدام از این کارها سخت یا زمان‌بر نیستند؛ اما کنار هم، تصویری را که دیگران از شما می‌سازند، بسیار کوچک‌تر و امن‌تر می‌کنند. عارف محمودپور پیشنهاد می‌کند همین امروز شروع کنید: احراز هویت دو مرحله‌ای ایمیل‌تان را فعال کنید، رمزهای تکراری را عوض کنید و تنظیمات حریم خصوصی یک شبکه اجتماعی را مرور کنید؛ همین سه کار کوتاه، امنیت آنلاین شما را از امروز بهتر می‌کند.